İnsan psikolojisini en çok bozan şey nedir biliyor musunuz? Kıyas.
Kıyas, başkasının tabağına bakmak gibidir. Başkasının tabağına bakarken, kendi tabağımızdaki nimetleri, potansiyelimizi ve bize verilen imkânları ıskalarız.
Tarihten ve Hayattan Örnekler
İblis, kendini Adem ile kıyasladı, “Ben ateşten yaratıldım, o ise çamurdan.” dedi, şeytan oldu.
Kabil, kardeşi Habil ile kıyasladı, kardeşini öldüren ilk katil oldu.
Yusuf’un kardeşleri, Yusuf ile kendilerini kıyasladılar, kıskançlık yüzünden onu kuyuya attılar.
Karun, servetini Musa ile kıyasladı, toprağın dibine gömüldü.
Hz. Musa, Hz. Hızır’ın yaptıklarını anlamaya çalışırken bile kıyasın ne kadar yanıltıcı olduğunu öğrendi.
Günümüzde sosyal medyada sürekli başkalarının hayatına bakmak, başkalarının kariyer hızını, arabasını, evini, tatilini kendimizle kıyaslamak… Tüm bunlar kıyasın modern halleri.
Kıyas Ne Yapar?
Kıyas, insanın içindeki huzuru alır, potansiyelini köreltir ve şükrü unutturur.
Çünkü sürekli başkasının hızını, imkanını, hayatını izlediğinde, kendininkini unutursun.
Kadim Bilgelik Ne Diyor?
Friedrich Nietzsche’nin “Amor Fati” dediği, “Kaderini Sev” yaklaşımı, bizi kıyasın girdabından kurtaracak bir anahtardır.
Kadim bilgi de aynı şeyi söyler:
“Men amene bil kader, emin el minel keder.”
“Kaderine iman eden, kederden emin olur.”
Elindekini Kullanmak
Ben de iş hayatımda bunu sıkça gözlemledim:
Bir yönetici, başka şirketin terfi hızını kıyasladığında kendi ekibinin potansiyelini göremeyebiliyor.
Bir öğrenci, başkasının sınav notunu kıyasladığında kendi ilerlemesini gözden kaçırabiliyor.
Kendi hayatımda, başkalarının kariyer adımlarını kıyasladığım dönemlerde hep bir sıkışmışlık hissettim. Ancak kendi “elimdeki malzemeye” odaklandığımda daha verimli, huzurlu ve üretken oldum.
Ne Yapabiliriz?
✅ Kıyasın farkına var.
✅ Sosyal medyada bile kendini başkalarıyla ölçtüğünü fark edince akışı kapat.
✅ Elindekileri say, nimetlerini yaz.
✅ Sana verileni gör ve şükret.
✅ Elindeki malzemeyle en iyisini yapmaya odaklan.
Bir metafor olarak:
Başkalarının tabağına bakarsan, kendi tabağındakileri dökersin.
Kendi tabağına bakarsan, elindeki malzemeyi güzelce pişirir ve tadını çıkarırsın.
Son Söz: Kaderini Sevmek, Kıyasın Panzehiridir
Hayat bir yarış değil, bir yolculuktur. Herkesin yolu, zamanı, malzemesi farklı.
Kıyas etmek yerine, “Amor Fati” yani kaderini sevmeyi seçmek, elindekini en iyi şekilde kullanmak seni hem ruhsal olarak hem de hayat yolunda ileri taşır.
Kaynaklar:
Nietzsche, F., Ecce Homo (1908), “Amor Fati” bölümü.
Kur’an-ı Kerim, Maide 27-31 (Habil ve Kabil kıssası).
Jordan Peterson – 12 Rules for Life: An Antidote to Chaos (2018) – 4. Kural: “Kendini, dün olduğun kişiyle kıyasla, bugün başkalarıyla değil.”
Brene Brown – The Gifts of Imperfection (2010) – Kıyasın mükemmeliyetçilik üzerindeki etkileri.
